Thoát vị bịt là gì?
Thoát vị bịt là một loại thoát vị rất hiếm gặp, thường xảy ra ở người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ gầy, lớn tuổi. “ngay cả phẫu thuật viên có nhiều kinh nghiệm cũng có thể chỉ gặp một đến hai trường hợp trong suốt quá trình hành nghề.” Bệnh biểu hiện trong bệnh cảnh tắc ruột, đòi hỏi phẫu thuật cấp cứu.
Thoát vị bịt xảy ra khi một phần ruột, thường là ruột non, chui qua ống bịt/lỗ bịt ở vùng chậu, nơi có thần kinh và mạch máu bịt đi qua.
Khác với thoát vị bẹn hay thoát vị đùi, thoát vị bịt nằm sâu trong vùng chậu nên thường không có khối phồng rõ bên ngoài. Vì vậy, bệnh dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn.
Thoát vị bịt được xem là một bệnh lý rất hiếm. Bệnh chiếm khoảng 0,07–1% các trường hợp thoát vị. Chủ yếu gặp ở người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ gầy, do sự mất mô mỡ và mô liên kết vùng chậu làm rộng đường thoát của thoát vị.
Vì sao thoát vị bịt nguy hiểm?
Điểm nguy hiểm nhất là ruột có thể bị mắc kẹt trong lỗ bịt.
Khi đoạn ruột bị kẹt, có thể xảy ra:
• Tắc ruột
• Nghẹt ruột
• Thiếu máu thành ruột
• Hoại tử ruột
• Thủng ruột
• Viêm phúc mạc
• Nhiễm trùng nặng và sốc nhiễm trùng
Trong các nghiên cứu, tắc ruột là biểu hiện thường gặp nhất của thoát vị bịt. Do bệnh thường được phát hiện khi đã có biến chứngnhóm phải cắt ruột có tỷ lệ tử vong trong 30 ngày cao hơn rõ rệt (19,6% so với 3,9%).
Những ai có nguy cơ cao?
Thoát vị bịt thường gặp hơn ở:
• Người cao tuổi
• Phụ nữ
• Người gầy hoặc suy dinh dưỡng
• Người đã sinh nhiều lần
• Người có tình trạng làm tăng áp lực trong ổ bụng
• Người có tiền sử thoát vị hoặc phẫu thuật vùng bụng/chậu
Bệnh đặc biệt cần được nghĩ đến ở phụ nữ lớn tuổi, gầy, xuất hiện tắc ruột nhưng không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Đau bụng, nôn ói, chướng bụng, bí trung đại tiện – những dấu hiệu thường gặp của tắc ruột.
Một dấu hiệu tương đối đặc trưng là đau lan xuống mặt trong đùi hoặc vùng khớp háng, do thoát vị có thể chèn ép thần kinh bịt. Dấu hiệu này được gọi là Howship–Romberg.
Tuy nhiên, dấu hiệu này không phải lúc nào cũng xuất hiện, nên không thể dựa vào triệu chứng này để loại trừ bệnh. Systematic review ghi nhận dấu Howship–Romberg chỉ xuất hiện ở khoảng 56,2% Người bệnh.
Chẩn đoán bằng cách nào?
Do thoát vị nằm sâu trong vùng chậu và thường không có khối phồng bên ngoài, chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò rất quan trọng.
CT bụng và vùng chậu hiện là phương tiện chẩn đoán quan trọng nhất. Systematic review năm 2026 ghi nhận độ nhạy của CT trong các nghiên cứu được tổng hợp khoảng 93,2%.
Trên CT có thể thấy một quai ruột chui qua lỗ bịt, nằm giữa các cấu trúc cơ vùng bịt.
Điều trị như thế nào?
Khi thoát vị bịt gây nghẹt hoặc tắc ruột, phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu.
Mục tiêu của phẫu thuật là:
1. Giải phóng đoạn ruột bị nghẹt.
2. Đánh giá tình trạng tưới máu của ruột.
3. Cắt đoạn ruột nếu đã hoại tử.
4. Đóng lỗ thoát vị.
Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi, tùy tình trạng người bệnh, mức độ tắc nghẹt, tình trạng ruột và nguy cơ nhiễm bẩn trong ổ bụng.
Tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã ghi nhận 02 trường hợp thoát vị bịt, gồm 01 trường hợp tắc ruột và 01 trường hợp bán tắc ruột, cho thấy tỷ lệ gặp bệnh lý này rất thấp. Cả hai trường hợp đều được chẩn đoán sớm, phẫu thuật kịp thời, diễn tiến hậu phẫu thuận lợi và xuất viện vào ngày thứ hai sau phẫu thuật.
Trường hợp thoát vị bịt có biến chứng bán tắc ruột
Người bệnh P.T.P nhập viện vì đau bụng, ban đầu, cơn đau xuất hiện âm ỉ, sau đó cơn đau vẫn tiếp tăng dần kèm không đi tiêu được nên nhập viện tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Kết quả chụp cắt lớp vi tính cho kết quả: quai ruột non chui vào lỗ bịt gây tắc ruột non không hoàn toàn. Được đội ngũ y bác sĩ ngoại khoa Tổng hợp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ phẫu thuật nội soi đặt tấm lưới nhân tạo điều trị thoát vị bịt. Cuộc phẫu thuật thực hiện rất thuận lợi và thành công. Chỉ sau 24 giờ sau mổ, bệnh hết đau bụng, trung tiện được và xuất viện vào ngày thứ hai sau mổ.
Hình 1. Hình chụp cắt lớp vi tính bụng tiểu khung có cản quang, quai ruột non (mũi tên ) chui vào lỗ bịt gây tắc ruột non không hoàn toàn
Hình 2: Hình ảnh trong lúc mổ, lỗ thoát vị bịt ( mũi tên đen ) trước khi đặt lưới
Hình 3. Hình ảnh trong mổ sau khi đặt tấm lưới nhân tạo
Điều quan trọng người bệnh cần biết
Thoát vị bịt rất hiếm gặp nhưng không nên xem nhẹ.
Ở người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ gầy, nếu xuất hiện đau bụng, nôn ói, chướng bụng, bí trung đại tiện, nhất là khi kèm đau lan xuống vùng háng hoặc mặt trong đùi, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.
Chẩn đoán sớm bằng CT và điều trị kịp thời có thể giúp hạn chế nguy cơ nghẹt ruột, hoại tử ruột và tử vong.
Nguồn: Khoa Ngoại tổng hợp